İş Hukuku
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işçi hakları, tazminatlar, iş güvencesi ve iş kazası süreçleri hakkında detaylı bilgi.
İş Hukuku Nedir?
İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki ilişkileri düzenleyen hukuk dalıdır. Temel kaynağı 4857 sayılı İş Kanunu'dur. Bunun yanı sıra 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu ve Borçlar Kanunu'nun hizmet sözleşmesine ilişkin hükümleri de uygulanır. İş hukuku, işçiyi koruma ilkesi temelinde şekillenmiştir.
İş Sözleşmesi Türleri
İş Kanunu'na göre iş sözleşmeleri: Belirsiz süreli (genel kural), belirli süreli (objektif neden gerektirir, İK m.11), kısmi süreli (part-time, İK m.13), çağrı üzerine çalışma (İK m.14) ve uzaktan çalışma (İK m.14) olarak sınıflandırılır. Belirli süreli sözleşme esaslı bir neden olmadan zincirleme yapılamaz; yapılırsa baştan itibaren belirsiz süreli sayılır.
Kıdem Tazminatı
Kıdem tazminatı, en az 1 yıl çalışmış işçinin iş sözleşmesinin belirli nedenlerle sona ermesi halinde her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında ödenir (1475 sayılı İş Kanunu m.14). Kıdem tazminatına hak kazandıran haller: İşveren tarafından haklı neden dışında fesih, işçinin haklı nedenle feshi (İK m.24), askerlik, evlilik (kadın işçi için 1 yıl içinde), emeklilik ve ölüm. 2024 yılı kıdem tazminatı tavanı yaklaşık 23.489 TL'dir.
İhbar Tazminatı ve Bildirim Süreleri
İş sözleşmesinin feshinde ihbar süreleri (İK m.17): 6 aya kadar çalışma: 2 hafta, 6 ay-1,5 yıl: 4 hafta, 1,5-3 yıl: 6 hafta, 3 yıldan fazla: 8 hafta. Bu sürelere uymadan fesheden taraf, karşı tarafa ihbar tazminatı ödemek zorundadır. İhbar süresi içinde işçiye günde 2 saat iş arama izni verilmelidir (İK m.27).
İşe İade Davası
İş güvencesi kapsamındaki işçiler (en az 30 işçi çalışan işyerinde, en az 6 ay kıdemli) geçerli neden olmadan işten çıkarıldığında işe iade davası açabilir (İK m.18-21). Fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Arabuluculuk anlaşmazlıkla sonuçlanırsa 2 hafta içinde dava açılmalıdır. Mahkeme işe iadeye karar verirse işçiye 4 aya kadar boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama halinde 4-8 aylık tazminat ödenir.
Fazla Mesai ve Ücret Hakları
Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır (İK m.41). Fazla mesai ücreti normal saat ücretinin %50 fazlasıdır. Yıllık fazla çalışma süresi 270 saati geçemez. Ulusal bayram ve genel tatillerde çalışan işçiye bir günlük ücreti ek olarak ödenir (İK m.47). Ücret en geç ayda bir ödenir ve 20 günden fazla geciktirilemez; gecikme halinde mevduata uygulanan en yüksek faiz uygulanır (İK m.34).
İş Kazası ve Meslek Hastalığı
İş kazası, işyerinde veya işin yürütümü sırasında meydana gelen ve işçiyi bedenen veya ruhen zarara uğratan olaydır (5510 sayılı Kanun m.13). İşveren iş kazasını 3 iş günü içinde SGK'ya bildirmek zorundadır. İş kazası geçiren işçi; geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, tedavi giderleri ve işverenden maddi-manevi tazminat talep edebilir. İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma yükümlülüğü 6331 sayılı Kanun'da düzenlenmiştir.
İş Davalarında Arabuluculuk
İş davalarında arabuluculuk zorunlu dava şartıdır (İK m.3). İşe iade, kıdem-ihbar tazminatı, fazla mesai ve diğer işçilik alacakları için önce arabulucuya başvurulmalıdır. Arabuluculuk süresi 3 hafta olup 1 hafta uzatılabilir. Anlaşma sağlanırsa icra edilebilirlik şerhi alınarak ilam niteliğinde belge haline gelir.
📋 Hızlı Bilgi: İş Hukuku
Türkiye'de iş hukuku, işçi ve işveren ilişkilerini düzenler. Kıdem tazminatı her yıl için 30 günlük brüt ücret, ihbar süreleri 2-8 hafta arasıdır. İş güvencesi kapsamında haksız feshe karşı işe iade davası açılabilir.
Yasal Dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu, 1475 sayılı İş Kanunu madde 14
- Fesih bildirimini yazılı alın
- 30 gün içinde arabulucuya başvurun
- Arabuluculukta anlaşılamazsa 2 hafta içinde dava açın
- Kıdem ve ihbar tazminatınızı hesaplayın
- İşe iade veya tazminat kararını bekleyin
Sıkça Sorulan Sorular
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücret ödenir. Brüt ücrete yemek, yol, ikramiye gibi düzenli ödemeler dahildir. Kıdem tazminatı tavanı her yıl güncellenir. Hesaplama: Çalışma yılı x 30 günlük brüt ücret.
İşten çıkarılınca ne yapmalıyım?
Önce fesih bildirimini yazılı alın. İş güvencesi kapsamındaysanız 1 ay içinde arabulucuya başvurun. Kıdem ve ihbar tazminatınızı, fazla mesai ve yıllık izin ücretlerinizi kontrol edin. Arabuluculukta anlaşılamazsa 2 hafta içinde dava açabilirsiniz.
Fazla mesai ücreti nasıl hesaplanır?
Haftalık 45 saati aşan her saat için normal saat ücretinin 1,5 katı ödenir. Saat ücreti: Aylık brüt ücret / 225. Fazla mesai en fazla yılda 270 saat olabilir. İşçinin yazılı onayı gerekir.
İş kazası geçirdim, haklarım nelerdir?
SGK'dan geçici/sürekli iş göremezlik ödeneği, tedavi giderleri karşılanır. İşverenden maddi ve manevi tazminat talep edebilirsiniz. İş kazasının 3 iş günü içinde SGK'ya bildirilmesi zorunludur. Zamanaşımı süresi 10 yıldır.
Yıllık izin hakkım ne kadar?
1-5 yıl arası kıdemde 14 gün, 5-15 yıl arası 20 gün, 15 yıldan fazla kıdemde 26 gün yıllık ücretli izin hakkı vardır (İK m.53). 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçiler için en az 20 gündür. Kullanılmayan izinler iş sözleşmesi sona erdiğinde ücret olarak ödenir.